Добри ли сте?

Останува уште година и пол до 2028 година кога Скопје треба да биде Европска престолнина на културата. Како што се одвиваат работите до сега, и тоа ќе биде завиткано во разни бои хартии и заташкано како и многупати кога требаше да биде домаќин на разни настани и да пречека гости. Знаеме што се случуваше на последните спортски настани, кога многу млади остануваа без превоз и без обезбедена вода, со мизерно сместување. За да се организираат културни настани нема да им помогне да го посетуваат Брисел и да разговараат со досегашни носители на оваа титула. Градот ниту има одржувани објекти, ниту има организаторски способности за да реализира културни настани во текот на цела година. Причината е многу проста. Културата се гледа од улицата, па таа одамна го има напуштено овој град на насилство и агресија на секој чекор.

Од она што досега се знае од неколку интервјуа и објавени огласи, формирани се тела што треба да се водат од досегашните искуства на градовите со овој статус. Сепак, она што го кажа за еден медиум координаторот на програмата ‘Скопје – Европска престолнина на културата‘, Лазе Трипков, не може многу да се разбере. Од долгите одговори, на граѓанинот што сака на едноставен начин да му се каже што точно значи ова за градот, нема да му стане појасно. Знаеме дека сѐ до крајот на минатата година постоеше закана титулата на Скопје да му биде одземена заради неисполнување на преземените обврски. Се разбира, префрлувањето на одговорност и ‘другиот е виновен‘ беше секојдневна. Европјани не му ја одземаа титулата веројатно повеќе заради себе, зашто тоа би било првата одземена откако е востановена во 1985 година. За координаторот би било многу корисно што помалку да го спомнува името на градоначалникот како поддршка, а да се потпре на културните работници и уредување на инфраструктура со стручни лица. Има ли надеж? Би било чудо градот да се оспособи за година и пол и да го уреди она што се унередува триесет години наназад.

Јасно е дека Скопје веќе не може да живее на стара слава од времето кога ќе дојдеше некој музичар, ќе го прошетаа, ќе го однесеа на скара во Чаршија и ќе го качеа на Водно. Па тој ќе вели колку се скопјани љубезни и колку е добра македонската кујна! Тоа нема да може овојпат, кога се очекува речиси секој ден да има повеќе културни настани во град што ни тревата околу МСУ не може да ја искоси, а поради прокиснување на покривот, подарените уметнички дела по земјотресот не се изложени и лежат во депо. Така што, старата слава на гостопримливо Скопје со добра храна и топли луѓе е завршена. Ќе мора нешто друго да смислат и прво да го измијат градот.

Ветувањата на министерот за култура Љутков од насловот се задоцнети, зашто се веќе чуена и погазена работа. Отчетноста ништо не им значи на културните работници што ќе треба да направат невозможни работи за кратко време. Огромен број запуштени јавни површини и објекти што би можеле да бидат потенцијални простори за одвивање на настаните не се ни исчистени, за реновирање и оспособување не станува ни збор. Таков е случајот со МКЦ и просторот околу него, со МСУ, некогашниот Дом на АРМ, кино Култура, Главната пошта, Музеј на Македонија, Старата чаршија, зелените површини околу Опера и Филхармонија, Градскиот парк, езерото Треска, улица Македонија, Музеј на град Скопје…наместо да се даваат долгометражни интервјуа во кои ништо не се кажува иако се користи академски јазик, треба да се премине на правење листи и оспособување на она што е руинирано. Тоа нема да се случи со Универзална сала на која партиите и нивните министри за култура ѝ пресудија.

Глумењето ‘конкурси‘ е исто толку застарено и неостварливо колку и ветувањата за Скопје кое ќе си го обели образот реализирајќи нешто на европско ниво. Причината е веќе стопати кажана: нема време, а можно е да нема ни пари. Инаку, досега стопати барем внатрешноста на многу значајни објекти ќе беше исчистена. Ако не може да се преуредува, може барем да мириса на чисто. Како што е сега, додека да стигнат до некој од објектите во Чаршија, гостите на некои скали нешто ќе искршат ако некој не ги предупреди да гледаат каде одат. Инфериорната администрација сигурно нема да стане и да ги исчисти жардињерите од коров и ѓубре, зашто не знае да држи ништо освен пенкало, па ни тоа. Распишаниот повик за културни проекти завршува на 29 март оваа година. Дали Скопје културно ќе се трансформира? На хартија сигурно, во стварност – нема.

Многу објекти од скопската модерна архитектура или се распаѓаат или се изгорени или се фасадирани во време на Груевски. Тоа не значи дека во меѓувреме новите фасади не пропаднаа, а од она што остана со историско значење е запуштената фасада на Арапска куќа и Ристиќева палата, нереновирани со години. Камен мост е преполн со питачи, а Чаршија полна со расфрлени објекти и монтажни бараки. Гастрономијата што некогаш тука се ценеше, сега е под сериозно прашање, откако старите газди ги напуштија своите бизниси и ги препуштија на други. Доволно е да се види она што никна како ласвегаски облакодер на местото на некогашна ‘Менада‘, за да се заокружи приказната за новоградителите на Скопје.